Việc làm thế nào để DN thực hiện đầy đủ BHXH, đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người lao động (NLĐ) cũng là điều mà hàng ngàn NLĐ đang mong chờ vào tổ chức CĐ.

DN chiếm dụng tiền BHXH làm...vốn

Hiện có khoảng trên dưới 40% số NLĐ thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH không được tham gia. Còn những người được tham gia thì cũng không phải 100% được DN thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng góp.

Vào thời điểm này, tại Thừa Thiên - Huế còn 168 đơn vị nợ BHXH dây dưa kéo dài từ 18 tháng đến 48 tháng. Trong đó chủ yếu là các DN tư nhân. Tính đến 20.9, BHXH mới thu được 201 tỉ đồng trong khi kế hoạch của BHXH VN giao chỉ tiêu thu là 297 tỉ đồng, chi là 472 tỉ đồng. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc DN nợ BHXH nhưng chính yếu vẫn là do một số DN làm ăn thua lỗ, kém hiệu quả hoặc có đơn vị do khát vốn nên chiếm dụng quỹ BHXH và chấp nhận nộp lãi. Tình trạng này khiến việc chi trả theo các chế độ chính sách cho NLĐ gặp quá nhiều khó khăn.

Tại Tuyên Quang cũng có tình trạng tương tự. NLĐ vẫn trích đóng BHXH đầy đủ theo quy định nhưng đến lúc cần được hưởng chế độ theo luật định thì cơ quan BHXH không chi trả với lý do người sử dụng LĐ chưa đóng BHXH cho họ. Số liệu của cơ quan BHXH Tuyên Quang cho thấy riêng năm 2007, tổng số LĐ được các đơn vị đề nghị chi trả chế độ BHXH ngắn hạn nhưng chưa được hưởng là 1.296 lượt người.

Cơ quan BHXH tiến hành thẩm định nhưng chưa thực hiện quyết toán vì các đơn vị sử dụng LĐ chưa nộp tiền BHXH cho NLĐ. Đến 2008 vẫn có nhiều DN trên địa bàn tỉnh chưa trích nộp BHXH cho NLĐ, dẫn tới nợ tiền BHXH.

Ở thành phố lớn như Hà Nội nhưng có lúc còn tới 166 đơn vị nợ đọng hoặc không tham gia đóng BHXH, BHYT cho NLĐ. BHXH thành phố HN cho biết số đơn vị nợ tiền BH từ 200 triệu đồng với thời gian 3 tháng trở lên của NLĐ chủ yếu là trong lĩnh vực xây dựng, cầu đường, dệt may. Theo phân tích, đánh giá thì nguyên nhân khiến nhiều đơn vị xây dựng, cầu đường nợ BHXH là do NLĐ ở đây đại đa số là LĐ ngoại tỉnh, làm việc thời vụ, không được đóng BH từ trước nên người sử dụng LĐ mới dễ dàng vi phạm.

Những người lao động như thế này đều yên tâm khi DN đóng BHXH cho mình.

Quy định về BHXH còn có bất cập

Trước thực trạng về nợ đọng BHXH, ảnh hưởng lớn tới quyền lợi hợp pháp của NLĐ, đã có những giải pháp được đưa ra. Trong đó phải kể tới việc CĐCS nên đứng ra hợp tác với ngành BHXH để thực hiện thu tiền đóng BHXH của NLĐ. Bên cạnh đó, TLĐ cần sự giám sát chặt chẽ trong việc hình thành và hoạt động của các CĐCS tại các DN, nhất là các DN trốn, nợ BHXH.

Gần đây nhất, khi LĐLĐ Nam Định tổng kết 13 năm thực hiện Bộ luật LĐ với sự tham dự của khá nhiều đại diện các DN vốn đầu tư nước ngoài đều khẳng định đối với các DN đã thành lập tổ chức CĐ thì việc tham gia BHXH cho NLĐ được thực hiện tốt. Bởi, ở đây, CĐ đã tích cực tuyên truyền, vận động chủ sử dụng LĐ và NLĐ thực hiện quyền, nghĩa vụ của mỗi bên khi tham gia BHXH.

Không chỉ thế, CĐ còn phối hợp với cơ quan quản lý LĐ, quản lý BHXH tích cực thanh tra, đôn đốc và xử lý những DN cố tình vi phạm. Do đó, việc thực hiện các quy định về BHXH đạt hiệu quả hơn. Hiện nay, toàn tỉnh có 31.939 LĐ được tham gia BHXH, đạt tỉ lệ 92,7%, trong đó DN vốn đầu tư nước ngoài tham gia BHXH cho 12.488 NLĐ, đạt 99,5%; các DN dân doanh và tư nhân tham gia cho 17.706 LĐ, đạt 87,9%...

Tuy nhiên, qua thực tế, có khá nhiều ý kiến cho rằng một số quy định của BHXH về lập sổ, ghi và chốt sổ BHXH; về giải quyết một số chế độ cho NLĐ còn bất cập. Cơ quan BHXH đã cấp sổ BHXH cho NLĐ nhưng khi NLĐ đủ điều kiện về hưu lại không được giải quyết vì lý do không đủ giấy tờ... Chính bởi vậy, cả chủ sử dụng LĐ và CBCĐ đề nghị sửa đổi một số điểm trong nội dung về BHXH trong Luật LĐ. Theo đó, đối với Chương XII - BHXH, đề nghị BHXH tiếp tục cho đóng BHXH trong trường hợp DN không bố trí được việc làm cho NLĐ trong thời hạn ngắn, nếu DN và NLĐ có nguyện vọng tiếp tục tham gia BHXH nhằm đảm bảo tính liên tục.

Tại Điều 141 nên quy định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc là LĐ ký HĐ xác định thời hạn từ đủ 6 tháng trở lên (theo quy định hiện hành là 3 tháng). Điều 144 Luật LĐ, khoản 1 cần xem xét điều chỉnh cho thống nhất với Điều 34 Luật BHXH về số tháng lương trợ cấp cho LĐ nữ nghỉ thai sản. Nên chăng quy định mức lương trợ cấp 1 lần khi sinh con là lương thực tế làm căn cứ tính đóng BHXH nhằm tạo sự công bằng đối với người tham gia BHXH ở các mức lương khác nhau.